ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΣΧΕΔΙΩΝ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (Φ.Ε.Κ. Α’ 63/1.5.2024)

Ο Νόμος αφορά σε: «Ρυθμίσεις για την αντιμετώπιση των πολυεπίπεδων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στους τομείς: α) της διαχείρισης υδάτων, β) της διαχείρισης και προστασίας των δασών, γ) της αστικής ανθεκτικότητας και πολιτικής, δ) της καταπολέμησης της αυθαίρετης δόμησης, ε) της ενεργειακής ασφάλειας και άλλες επείγουσες διατάξεις.»

Σύμφωνα με το άρθρο 1, σκοπός του νόμου είναι «η αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής σε τρία (3) επίπεδα: 1) στην προστασία των υδάτων, των δασών και του φυσικού περιβάλλοντος, 2) στη δημιουργία βιώσιμων και ανθεκτικών αστικών περιοχών, στην καταστολή της αυθαίρετης δόμησης και την επίλυση συναφών χωροταξικών και πολεοδομικών ζητημάτων, και 3) στη μείωση του ενεργειακού κόστους των ευάλωτων νοικοκυριών, των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης α’ και β’ βαθμού, των Τοπικών και Γενικών Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων και των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης, και στην περαιτέρω προώθηση και τον εκσυγχρονισμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.». Έτσι, σύμφωνα με το άρθ. 2 παρ. ε, το αντικείμενο του νόμου αφορά και στην «[…] θεσμοθέτηση αστικής πολιτικής και σχεδίων αστικής ανθεκτικότητας».

Στην Ενότητα Γ «ΕΞΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ» και συγκεκριμένα το Κεφάλαιο Α’ «ΑΣΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ – ΤΟΜΕΑΚΕΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ», ορίζονται βασικές έννοιες που αφορούν στην αστική πολιτική και προσβασιμότητα. Αναλυτικότερα, στο άρθρο 39, ορίζονται οι εξής έννοιες που αφορούν την παρούσα αποδελτίωση:

• «Αστική ανθεκτικότητα»: η ικανότητα μιας πόλης μέσω των παραγόντων που τη συνθέτουν, ιδίως κατοίκων, κοινοτήτων, θεσμών, επιχειρήσεων και δομών, να επιβιώνουν, να προσαρμόζονται και να εξελίσσονται ανεξάρτητα από τις χρόνιες πιέσεις και τις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης που αντιμετωπίζουν, λειτουργώντας ως ενιαίο σύστημα.
• «Σχέδια Αστικής Ανθεκτικότητας»: τα στρατηγικά σχέδια με τα οποία: α) γίνεται η διάγνωση του βαθμού ανθεκτικότητας μιας πόλης, β) περιγράφονται οι προτεραιότητες πολιτικής και οι διατομεακές συνεργασίες για την ενίσχυση της αστικής ανθεκτικότητας, γ) καθορίζεται ένα συνεκτικό και ρεαλιστικό σχέδιο χωρικών παρεμβάσεων, δράσεων και συνεργασιών για την πόλη, με στόχο την αντιμετώπιση προκλήσεων στα υπάρχοντα προβλήματα, καθώς και των προβλημάτων που ενδέχεται να προκύψουν στο μέλλον, όπως η αντιμετώπιση της κλιματικής απορρύθμισης, οι προβληματικές υποδομές, το γερασμένο κτιριακό απόθεμα, η μικροκλιματική υποβάθμιση, η ενεργειακή ανεπάρκεια, η προβληματική κοινωνική συνοχή, και δ) περιγράφονται το πρόγραμμα και χρονοδιάγραμμα υλοποίησης και αναπροσαρμογής.»

Σύμφωνα με το άρθρο 45 για την «Εκπόνηση Σχεδίων Αστικής Ανθεκτικότητας»: «1. Μέχρι την 31η Μαΐου 2025 οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α’ και Β’ βαθμού συντάσσουν Σχέδια Αστικής Ανθεκτικότητας (Σ.Α.Α.). Τα Σ.Α.Α., καθώς και τα έργα που υποδεικνύονται από αυτά δύνανται να χρηματοδοτούνται από πόρους του Πράσινου Ταμείου, μέσω του προγράμματος δράσεων περιβαλλοντικού ισοζυγίου υπό τους όρους και τις προϋποθέσεις που ορίζονται με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ύστερα από γνώμη της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας ή της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδας, ατά περίπτωση, καθορίζονται οι προδιαγραφές, οι όροι και οι τεχνικές οδηγίες για την εκπόνηση των Σ.Α.Α., ο χρόνος επικαιροποίησης αυτών, καθώς και κάθε άλλο θέμα σχετικό με την εφαρμογή του παρόντος.»

Κατά τις διαδικασίες διαμόρφωσης στρατηγικής και επιχειρησιακής πολιτικής, θα πρέπει η έννοια της αστικής ανθεκτικότητας να λαμβάνεται υπόψιν, ιδίως στην σύγχρονη πραγματικότητα της κλιματικής αλλαγής και των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι αστικές περιοχές εξαιτίας αυτής. Έτσι λοιπόν, είναι αναγκαίο, οι σύγχρονοι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης να θέτουν σε προτεραιότητα τις διαδικασίες διαμόρφωσης μηχανισμών διαχείρισης και πρόληψης μελλοντικών κρίσεων, που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή και άλλα ακραία καιρικά φαινόμενα, για την επαναφορά των συστημάτων στην αρχική τους κατάσταση.

Σύμφωνα με το City Resilience Global Programme (UN Habitat Poster, n.d.) [1], επενδύοντας στην αστική ανθεκτικότητα, προετοιμάζουμε τα αστικά συστήματα για ξαφνικές και χρόνιες προκλήσεις. Είναι απαραίτητο, επιπλέον, να σημειωθεί ότι η ανθεκτικότητα στο αστικό περιβάλλον, συνδέεται σαφώς με παράγοντες όπως η φέρουσα ικανότητα της κοινότητας, οι δημογραφικές τάσεις, το πλήθος γειτονιών αναλογικά με το μέγεθος της πόλης, οι οικοσυστημικές υπηρεσίες, οι πιέσεις, οι υποδομές, η ιστορία, η πολιτική βούληση, οι κεντρικές πολιτικές, τα κοινωνικο-οικονομικά ζητήματα, τα κοινωνικά δίκτυα, και η γεωγραφική θέση (Collier κ.ά., 2013) [2]. Η πολύ-παραγοντική διάσταση αυτή της αστικής ανθεκτικότητας, την καθιστά αναγκαίο οδηγό αστικών πολιτικών.

Συνεπώς, η τοπική αυτοδιοίκηση, οφείλει να αναζητά λύσεις σε προβλήματα και προκλήσεις που ενδέχεται να ανακύψουν, ώστε να βρίσκεται στην θέση να αντιμετωπίζει έγκαιρα κινδύνους που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή (πλημμύρες, κατολισθήσεις, πυρκαγιές κ.α.). Η αντιμετώπιση των προκλήσεων θα πρέπει να εντάσσεται σε ένα ενιαίο και ολοκληρωμένο σχέδιο αστικής ανθεκτικότητας ως εργαλείο δημόσιας κεντρικής πολιτικής αστικής ανάπτυξης, το οποίο θα συντάσσεται από εξειδικευμένη ομάδα και θα ανταποκρίνεται στις επιμέρους ανάγκες και προτεραιότητες του εκάστοτε οργανισμού.

Η εταιρεία Congenius Consulting & Systems, έχει μεγάλη εμπειρία στην εκπόνηση στρατηγικών σχεδίων και στην εξασφάλιση χρηματοδοτήσεων προς όφελος των Δήμων, με σκοπό την προώθηση και την ενσωμάτωση της κλιματικής ουδετερότητας και της προστασίας του περιβάλλοντος. Η εταιρεία, δύναται, να αναλάβει τη σύνταξη των Σχεδίων Αστικής Ανθεκτικότητας, χάρη στην εξειδικευμένη ομάδα της, η οποία διαθέτει τις απαραίτητες γνώσεις σε ζητήματα διαχείρισης περιβάλλοντος, διαχείρισης φυσικών καταστροφών, στρατηγικού σχεδιασμού, αναβάθμισης και αναζωογόνησης αστικών περιοχών με ανθρωποκεντρική και περιβαλλοντική προσέγγιση.